A jednak się kręci

Nie potrafię i nie chcę uwierzyć, ale wszyscy wokół upierają się, że to prawda, że Widzew Łódź zatrudnił Janusza Wójcika. Ręce opadają, nie mam już siły znów się żołądkować i przekonywać, że białe jest białe, a czarne jest czarne. Dlatego zbliżam się do prywatnego rekordu długości blogowego wpisu i daję wyimek z poświęconego polskiej myśli szkoleniowej rozdziału mojej książki „Piłka sss... kopana”:

„Do osobistości szczególnie sugestywnych, z karierą szczególnie symptomatyczną i dobrze oddającą klimat, należy Janusz Wójcik, który zdołał wspiąć się na szczebel najwyższy, reprezentacyjny. W naszej piłce odniósł on niekwestionowany sukces, choć jego kariera - także zawodnicza - obfituje w zdarzenia dziwaczne i tajemnicze, choć ciągnie się za nim wiele niewyjaśnionych historii, kontrowersji i poważnych podejrzeń.

Jako piłkarz w wieku 25 lat wyjechał grać w... pakistańskim Ravalpindi, a dwa lat później - do kanadyjskiego Toronto Falcons. Z biegania po boisku zrezygnował wcześniej, przed trzydziestką, zajmując się szkoleniem młodzieży. Białystok nosił go na rękach, gdy Jagiellonia awansowała do ekstraklasy, ściągając na trybuny 30 tysięcy ludzi na mecz. Młodzieżówkę poprowadził do olimpijskiego srebra w Barcelonie. Z Legią zdobył w 1993 roku mistrzostwo kraju, ale w ostatniej kolejce warszawianie odnieśli zwycięstwo w stylu sprawiającym tak nieodparte wrażenie ewidentnego szwindlu, że PZPN tytuł im odebrał. Prokuratura zainteresowała się czterema zawodnikami, choć w stan oskarżenia ich nie postawiła - o dowody było trudno, no i w kodeksie karnym brakowało wówczas jeszcze odpowiedniego paragrafu pozwalającego skazywać za korupcję.

Gdy Wójcik był trenerem reprezentacji, do prezesa PZPN Michała Listkiewicza najczęściej mówił: „kasa, Misiu, kasa”. Prowadząc Śląsk Wrocław, pomylił szatnie we Wronkach i przemawiał do... graczy Amiki. Nie zdołał utrzymać w lidze Świtu Nowy Dwór, a piłkarze zwierzali się, że stosunek do obowiązków ma dość swobodny. W Śląsku Wrocław przyjeżdżał na mecze tak pijany, że zarządzał rozgrzewkę na godzinę przed rozpoczęciem spotkania, potykał się o ławkę i lądował na trawie, a po jego zakończeniu - w sobotnie popołudnie - czasem znikał i pojawiał się w klubie dopiero we wtorek. Zawsze słynął zresztą z nieludzko szybkiego metabolizmu, który ze stanu półprzytomności pozwala mu błyskawicznie doprowadzać się do stanu jako takiej jasności umysłu. Czasem pomagał sobie zastrzykiem, bowiem z bezcenną w sytuacjach ekstremalnych farmakologią niemal się nie rozstawał. Jako szkoleniowiec Legii Warszawa był wręcz wodzirejem słynnej grupy bankietowej, czyli piłkarzy skłonnych do obficie zakrapianego balowania. Drużynę w przerwie zimowej zabierał na wyjazdy integracyjne - do pensjonatu w Niemczech, w małym miasteczku 100 km od Frankfurtu, by uniknąć ewentualnych świadków - które sprowadzały się do wielodniowej libacji. Wyprawę sfinansował zresztą ówczesny właściciel klubu Janusz Romanowski.

Wójcik pił też podczas meczów, o czym boleśnie przekonał się jeden z piłkarzy, który podbiegł pewnego razu do linii, chwycił leżący w trawie bidon, by się napić, i omal nie zemdlał. Od tamtego incydentu masażysta drużyny obklejał bidon trenera białym plastrem, by zawodnicy przynajmniej w trakcie gry zachowywali abstynencję.

Prowadząc reprezentację, na 24 godziny przed meczem z Anglią w Warszawie Wójcik zaordynował piłkarzom tak intensywny „rozruch”, że gdyby nie interwencja ówczesnego wiceprezesa PZPN Zbigniewa Bońka, nazajutrz ledwie powłóczyliby nogami. Tamtego dnia też był pijany. Boniek chciał go zwolnić, lecz działacze przekonali go, że skandal zaszkodziłby wszystkim.

Z każdym rokiem kariery zaliczał Wójcik więcej wpadek. Od nieudanego epizodu w Nowym Dworze - roku 2004 - posady w zawodzie już nie znalazł, choć telewizje pokazywały go obficie. Zdarzało mu się nawet komentować Ligę Mistrzów i w nocnym studiu TVP potwierdzał najgorsze opinie o nieuctwie i braku pasji do swego fachu polskich trenerów, zatrzęsieniem frazesów pokrywając zupełny brak orientacji w europejskim futbolu. A jednak Wójcik admiratorów swoich kompetencji zawsze znajdował, i to nie tylko dlatego, że wrogów lub okazujących mu niechęć lubił postraszyć powiązaniami ze służbami specjalnymi. Bez zajęcia nie pozostawał właściwie nigdy, zwłaszcza, że dał się poznać jako ten, który weźmie wszystko, byle płynęła kasa. W Radomiu doradzał prezydentowi miasta, jak uratować drugoligowy byt dla Radomiaka. Był też doradcą ministra sportu Jacka Dębskiego - zamordowanego w wyniku gangsterskich porachunków. Zasiadał w Zespole Konsultacyjnym ds. Sportu w kancelarii prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. Zapisał się do łasej na popularne nazwiska Samoobrony i dostał się do Sejmu, zdobywając na Podlasiu 4236 głosów. Tuż po rozpoczęciu kadencji prowadził policja złapała go na prowadzeniu samochodu po pijanemu. Mimo to pozostał przewodniczącym sejmowej Komisji Kultury Fizycznej i Sportu. Podział funkcji szedł z politycznego rozdzielnika, a mentalność Wójcika poznaliśmy także dzięki słynnemu nagraniu ukrytą kamerą negocjacji politycznych członków Prawa i Sprawiedliwości z Samoobroną. Minister Wojciech Mojzesowicz mówił do Renaty Beger: „Rozmawiałem wczoraj z tym od piłki też. My byśmy go zrobili ministrem sportu, no ale, kurwa, jechał po pijanemu i z tym jest kłopot. Ale jest skłonny, mówi, że mu odpowiada wszystko”.

Portret Wójcika, a przede wszystkim powyższy cytat, mają siłę symbolu. Kariera tego szkoleniowca, po srebrze igrzysk w Barcelonie uchodzącego wręcz za męża opatrznościowego polskiego futbolu, oddaje sposób myślenia i życiowe priorytety wielu jego kolegów po fachu, którzy zostają niedouczonymi pseudofachowcami z własnego wyboru. Oni mieliby prawo psioczyć, że brakuje boisk, trenerskiego uniwersytetu czy umożliwiającego normalną pracę szacunku (i zrozumienia jej specyfiki) ze strony prezesów, gdyby sami kiwnęli palcem, by robić postępy. Wójcik miał złoty róg - po wicemistrzostwie olimpijskim uwielbiał go cały kraj, wystarczyło tylko iść za ciosem i chcieć się czegokolwiek nauczyć. Ale podążał wyłącznie za zapachem pieniędzy. Choć nie zrobił kariery zagranicą, pracował tylko w biednej polskiej piłce, to według jego poselskiego oświadczenia majątkowego do kwietnia 2006 roku zgromadził przeszło 2,5 mln złotych, będąc także w posiadaniu domu wartego - w chwili zakupu - 220 tysięcy dolarów. Chwytał się każdej funkcji, gotów był przykleić się do najbardziej nieodpowiedniego dlań stołka, byle się nachapać, byle nie wypaść z obiegu. Odpowiadało mu - jak relacjonował minister Mojzesowicz - „wszystko”, tylko na rozwój, pracę nad warsztatem nie starczało czasu. Zresztą każdy ligowiec, który z nim pracował, wie, że Wójcikowi warsztatu nie miał żadnego, że jego słynny motywujący okrzyk „Kiełbasy do góry i ładujemy w d... frajerów” nie ubarwiał precyzyjnej taktycznej strategii. On był zamiast strategii.

A jednak Wójcika zatrudniano, jednak nigdy nie zniknął z rynku. Co zresztą jest puentą najbardziej ponurą. Byłoby bowiem niesprawiedliwe czynić z niego wzorcowy, reprezentatywny wytwór polskiej myśli szkoleniowej, wielu trenerów widziało w nim odrażający przykład upodlenia zawodu. Sęk w tym, że to on i wielu ludzi jego pokroju robiło kariery. A przynajmniej - jak opisani w pierwszym rozdziale załatwiający punkty „strażacy” - całymi latami nie wypadało z obiegu”.

Pisałem o Wójciku w czasie przeszłym, bo we łbie mi się nie mieściło, że będzie jeszcze okazja wrócić przy jego osobie do teraźniejszego...